مقاله

گفتگوی انعکاسی چیست و چطور باعث نزدیک شدن ما به فرزندمان می‌شود؟

گفتگوی انعکاسی

یکی از مهم‌ترین مواردی که بر ارتباط والدین و فرزندان تاثیر مهمی می‌گذارد، نحوه‌ی گفتگوی آن‌ها با یکدیگر است. منظور ما از گفتگو فقط این نیست که بنشینید و با یکدیگر حرف بزنید. منظورمان از گفتگو این است که یاد بگیرید خوب گوش بدهید و خوب پاسخ بدهید تا بهترین ارتباط بین شما و فرزندتان شکل بگیرد. در واقع اسم این مدل از صحبت کردن «گفتگوی انعکاسی» است. در این مقاله می‌خواهیم به طور کامل به گفتگوی انعکاسی بپردازیم.


گفتگوی انعکاسی یعنی چی؟

گفتگوی انعکاسی، یک واکنش درست و منطقی در مقابل صحبت‌های فرزندتان است. در این گفتگو در واقع والدین مثل یک آینه، جملات و احساسات فرزندشان که ممکن است مثبت، منفی یا حتی مبهم باشد را به او انعکاس می‌دهند. این تکنیک روی احساسات و هیجانات فعلی فرزند متمرکز می‌شود. داشتن این نوع از گفتگو باعث می‌شود فرآیند گفتگو بین والدین و فرزندشان ادامه پیدا کند و بتوانند دلیل اصلی احساساتی که فرزندشان تجربه می‌کند را با یکدیگر شناسایی کنند.


چرا باید گفتگوی انعکاسی داشته باشیم؟

استفاده از گفتگوی انعکاسی از طرف والدین باعث می‌شود فرزندشان راغب باشد تا با آن‌ها از احساسات مختلفش حرف بزند. زمانی که گفتگوی انعکاسی را به کار می‌گیرید به فرزندتان می‌فهمانید که من الان در مقابل تو نیستم، باز خواستت نمی‌کنم، من در کنار تو هستم، من همراه تو هستم، من متوجه‌ هستم که چه احساسی داری و با یکدیگر علت این احساس را پیدا می‌کنیم. این کار باعث ایجاد یک ارتباط محکم بین والدین و فرزندشان می‌شود. 


گفتگوی انعکاسی دو نوع است: انعکاس محتوا و انعکاس احساس

1. انعکاس محتوا

در انعکاس محتوا والدین باید خلاصه‌ی گفته‌های فرزندشان را به خودش برگردانند. در واقع زمانی که فرزندشان جمله یا جملاتی را می‌گوید، باید تمام حواسشان را به گفته‌هایش بدهند و بعد فقط نکات مهم جملاتش را به او برگردانند، بدون آنکه معنی جملاتش را تغییر بدهند یا چیزی را در جملاتش اضافه یا کم کنند.

اینکار باعث می‌شود:

1) فرزند شما متوجه بشود به هرآن‌ چه که گفته، خوب گوش کردید، درکش می‌کنید و در نتیجه ارتباط بین شما و فرزندتان محکم‌تر می‌شود. 2) شنیدن خلاصه‌ی جملاتش از زبان شما باعث می‌شود درباره‌ی چیزهایی که گفته آگاهی بیشتری پیدا کند. 3) انعکاس محتوا به گفتگوی شما جهت میدهد و باعث نظم بخشیدن به افکار فرزندتان می‌شود. 4) در انعکاس محتوا شما با افکار فرزندتان سر و کار دارید و در نتیجه شناخت بهتری از فرزندتان پیدا می‌کنید.

نمونه‌هایی از انعکاس محتوا: 

  • نوجوان: من دوست ندارم بیام مهمونی. می‌خوام بخوابم.
  • مامان: پس دوست نداری بریم مهمونی چون خوابت میاد.
  • کودک: من نمی‌خوام ماشین بازی کنم. می‌خوام برم با دوستام فوتبال بازی کنم.
  • بابا: پس دوست داری با دوستات بازی کنی.
  • کودک: خیلی وقته این ماشین کنترلی رو دارم. یه دونه جدیدش رو می خوام!
  • مامان: دوست داری یه ماشین جدید داشته باشی.

2. انعکاس احساس

زمانی که بچه‌ها جمله‌ای را می‌گویند بخشی از آن جمله محتوایی است که در قالب جملات به والدین می‌گویند و بخشی از آن احساسی است که همراه با محتوای جمله‌‌شان با لحن و حالات بدنیشان به والدین نشان می‌دهند. در انعکاس احساس، والدین به احساسات و هیجانات فرزندشان توجه می‌کنند، آن‌ها را شناسایی و نام‌گذاری می‌کنند و به فرزندشان بر می‌گردانند.

اینکار باعث می‌شود:

  1. شما به فرزندنتان نشان بدهید که می‌فهمم تو الان داری چه احساساتی را تجربه می‌کنی.
  2. وقتی فرزندتان از گفتن چیزی تردید دارد، انعکاس احساس باعث می‌شود برای گفتن آن مسئله مطمئن‌تر بشود چون متوجه می‌شود که شما حس او را درک کردید.
  3. فرزند شما از احساسات خودش آگاه‌تر می‌شود و آن‌ها را بهتر می‌پذیرد. 4) میزان فشاری که فرزند شما به خاطر احساسات منفیش تجربه می‌کند کم می‌شود و کنترل بیشتری روی هیجاناتش پیدا می‌کند. 

نمونه‌هایی از انعکاس احساس: 

  • کودک: آریا خیلی من رو اذیت می‌کنه، دلم می‌خواد با مشت بکوبم توی صورتش.
  • مامان: آهان! تو حسابی از دست آریا عصبانی هستی.
  • نوجوان: (از عصبانیت دست‌هاش رو مشت کرده) من از مدرسه رفتن متنفرم.
  • بابا: به نظر میاد یک چیزی در مدرسه تو رو خیلی عصبانی کرده.
  • کودک: امروز از دست بابا خیلی ناراحت شدم. برام اون ماشین اسباب‌بازیه رو نخرید. 
  • مامان: پس از دست بابا ناراحتی.
  • کودک: (از خوشحالی لبخند زده) امروز امتحانم رو بیست شدم، بچه ها همه تشویقم کردن.
  • بابا: حسابی خوشحالی، چون که امتحانت رو بیست شدی.

چطور درست انعکاس محتوا بدهم؟

1. خوب بشنوید: خوب گوش کردن اولین قدم برای داشتن یک انعکاس خوب است. گوش دادن عملی فعال و ارادی است، که به دقت وتوجه نیاز دارد.

برای اینکار باید:

  • وقتی دارید صحبت‌های فرزندتان را می‌شنوید فقط گوش کنید و صحبت نکنید، چون در لحظه نمی‌توانید هم گوش بدهید و هم صحبت کنید.
  • هر عامل مزاحمی که باعث میشود دقت و تمرکز شما کم بشود و نتوانید خوب گوش کنید را از خودتان دور کنید، مثلا تلفن همراهتان را سایلنت کنید.
  • وقتی دارید به صحبت‌های فرزندتان گوش می‌‌کنید با او تماس چشمی داشته باشید.
  • فرزندتان را به گرمی بپذیرید و با او ارتباط خوبی برقرار کنید تا بحث ادامه پیدا کند؛ یعنی برای شنیدن حرف‌هایش مشتاق باشید.

2. خوب پاسخ بدهید: یعنی جملات فرزندتان را به صورت خلاصه و مختصر بازگو کنید و به مهم‌ترین نکات اشاره کنید.

برای اینکار باید:
  • قضاوت، سرزنش و نصیحت را در کلامتان کاهش بدهید، تا جایی که کاملا حذف بشوند.
  • فرآیند پیدا کردن راه حل را بگذارید برای یک زمان دیگر.

درباره‌ی نبایدهای ارتباطی بیشتر بدانید.


چطور درست انعکاس احساس بدهم؟

1. احساسات و هیجانات را بشناسید: اکثر ما تعداد کمی از احساسات را می‌شناسیم و حتی ممکن است آن‌ها را جابه‌جا به کار ببریم. ما در اینجا شما را با انواع مختلف احساسات منفی آشنا می‌کنیم: 

  • غمگین، دل تنگ، تنها، ناشاد.
  • مضطرب، نگران، ترسیده، وحشت زده.
  • پرتنش، بی‌قرار. 
  • خشمگین، عصبانی. 
  • شرمنده، خجالت زده، تحقیر شده.
  • مایوس. 
  • حسادت، غبطه خوردن به دیگران. 
  • احساس گناه (سرزنش خود). 
  • رنجیده، آزرده خاطر. 
  • بدگمانی، بی اعتماد. 
  • کسالت، بی حوصلگی.

2. احساسات و هیجانات فرزندتان را به درستی تشخیص بدهید: برای شناسایی احساسات فرزندتان باید به رفتارش توجه کنید یعنی به حالت جسمانی یا زبان بدنش، لحن صدا، سرعت گفتار و … .

3. آنچه را که حس کردید انعکاس بدهید: چیزهایی را که از فرزندتان شنیدید و برداشت خودتان را از احساساتش برایش بازگو کنید.

برای اینکار باید:
  • همه‌ی احساسات فرزندتان را بپذیرید و به او احترام بگذارید.
  • به فرزندتان نشان بدهید که احساسش را درک می‌کنید. (حالت چهره و تن صدای والدین باید متناسب با هیجانات کودک و نوجوان باشد).
  • احساساتشان را نام گذاری کنید و با جملات مناسب بازگو کنید.
  • توصیه ها و پیشنهاداتتان را درباره‌ی آن موقعیت به او بگویید اما این کار را تنها بعد از کمک به فرزندتان برای بررسی احساساتش انجام بدهید.  

جمع بندی

در این مقاله به گفتگوی انعکاسی و اهمیت آن در ارتباط با دیگران پرداختیم و برایتان توضیح دادیم که در تمام ارتباطاتی که با همسر یا فرزندتان دارید وقتی موقعیتی پیش می‌آید که آن‌ها می‌خواهند با شما صحبت کنند، لازم نیست همیشه سوال بپرسید، حرف بزنید یا راه حل داشته باشید چون همه‌ی این‌ها مواردی هستد که باعث می‌شوند رابطه‌ی شما با عزیزانتان قطع بشود.

کاری که لازم است شما انجام بدهید این است که فقط دقیق گوش کنید، احساسش را شناسایی کنید و نکته‌های مهم را بفهمید و به او برگردانید. وقتی شما به این شیوه با کودک، نوجوان یا همسرتان گفتگو کنید آن‌ها با شما همراهی می‌کنند و در نهایت می‌توانید علت اصلی رفتار و احساساتشان را پیدا کنید.

به کار بستن گفتگوی انعکاسی ممکن است در ابتدا مشکل به نظر برسد، چون مغز ما به این کار عادت نکرده است؛ یعنی در روزهای اول که تصمیم می‌گیریم به این شیوه گفتگو کنیم، ممکن است دوباره به روش قبلی با فرزندمان صحبت کنیم اما کم کم با تمرین کردن می‌توانیم ارتباط صحیحی را با عزیزانمان داشته باشیم.

مهم‌ترین قدم این است که شما به شیوه‌ی گفتگوی انعکاسی آگاه باشید و برای اصلاح شیوه‌های قبلی در خودتان مشتاق و صبور باشید. بنابراین شروع کنید و از امروز گفتگوی انعکاسی را آهسته آهسته در گفتگوهایتان به کار ببرید؛ قطعا تفاوتی که در مدل ارتباطی شما با دیگران به وجود می‌آید چشمگیر خواهد بود.

برای مطالعه بیشتر: چگونه به شیوه‌ی صحیح با فرزندم صحبت کنم؟

تالیف: مریم کرمی (کارشناس ارشد روانشناسی تربیتی) و زهرا حسین‌پور (کارشناس ارشد روانشناسی)

3 دیدگاه در “گفتگوی انعکاسی چیست و چطور باعث نزدیک شدن ما به فرزندمان می‌شود؟

  1. علی پروندی گفت:

    با سلام
    مطلبتون عالی بود. کاربردی و شفاف و ساده
    دست مریزاد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *